Liderlik Nedir? Etkili Lider Nasıl Olunur?

Liderlik kelimesini duyduğunuzda aklınızda pek çok farklı şey canlanıyor olabilir. Örneğin:

İdeallerinin peşinden koşan bir siyasi lideri düşünebilirsiniz.

Balta girmemiş ormanlarda korkusuzca ilerleyerek ekibine yol gösteren bir kaşif aklınıza gelebilir.

Ya da zorlu iş dünyasında başarıya ulaşmak için çalıştığı şirkete yeni stratejiler geliştiren bir yönetici da aklınıza gelen lider örneklerinden biridir belki.

Liderler, çevrelerindekilere önderlik ederek doğru yolu gösterirler. Önce bir kaptan gibi geminin rotasını belirlerler, sonra herkese ilham verecek bir vizyon ortaya koyar ve en nihayetinde yeni bir şey yaratırlar. Bir ekip veya örgüt, liderler sayesinde başarıya ulaşmak için neler yapması gerektiğini öğrenir. Liderlik, hem dinamik hem de insanlara heyecan ve ilham veren bir vasıftır.

Ne var ki liderlerin sadece gidilecek yolu belirlemeleri yeterli değildir. Liderler, idarecilik becerilerini de kullanarak ekiplerini doğru adrese götürebilmeli, bunu da en doğru biçimde yapabilmelidirler.

Gördüğünüz üzere bu makalemizde liderlik sürecini detaylı bir şekilde ele alacağız. Bilhassa ilk olarak James MacGregor tarafından ortaya atılan, sonra da Bernard Bass tarafından iyice geliştirilen “dönüşümsel liderlik” modelini enine boyuna tartışacağız. Söz konusu modelin çok önemli bir yanı olduğunu da belirtmeden geçmeyelim. Bildiğiniz üzere çoğu yönetim modeli, mevcut performansı devam ettirerek mümkün olduğu kadar arttırmak için tasarlanmıştır, yani pek de radikal değildir. Dönüşümsel liderlikte ise mühim olan geleceğe yönelik düşünerek değişim yaratmaktır.

Not: Liderlik kavramı dünyanın farklı yerlerinde yaşayan insanlar için aynı anlama gelmez, ayrıca meseleden meseleye bağlı olarak da liderliğin insanlar için teşkil ettiği anlam değişebilir. Yani liderlik denince toplumsal, dini ve siyasi liderlik gibi değişik kavramlar aklınıza gelebilir.

Bu makalemizde ise daha çok Batı’da yaygın olan “bireysel liderlik” modelini ele alacağız ve diğer alanlardan ziyade iş yerinde liderlik vasfının öneminden bahsedeceğiz.

 

Liderliğin tanımı

Dönüşümsel liderlik kavramına göre etkili lider, aşağıda saydıklarımızı yapabilen kişidir:

  1. İnsanlara ilham veren bir gelecek vizyonu yaratmak,
  2. Bireylere bu vizyonu benimsetmek, bunun için gereken motivasyonu sağlamak,
  3. Söz konusu vizyonu gerçekleştirmek,
  4. Hedeflere ulaşmak için iyi bir ekip kurmak ve bireyleri doğru biçimde yetiştirip yönlendirmek.

İşte lider olarak tanımlayabileceğimiz kişiler, yukarıda bahsettiğimiz dört unsuru gerçekleştirmek için gereken niteliklere sahiptir. Şimdi gelin, hep beraber bu unsurları tek tek ele alalım.

 

1. İnsanlara ilham veren bir gelecek vizyonu yaratmak

Vizyon kelimesi, iş dünyasında gelecek hedeflerinin hem gerçekçi hem de uygulanabilir bir şekilde ortaya konmasıdır. Vizyon doğrultusunda önce bir işin gidişatı ve öncelikler belirlenir, sonra da kaydedilen ilerleme ile hedefler karşılaştırılarak ne derece başarılı olunduğu tespit edilir.

Vizyon oluşturmak için liderler, herhangi bir şirketin güçlü yanlarına odaklanmalı, mevcut durumu tahlil etmek amacıyla da Porter’in 5 Güç Modeli, PEST Analizi, Benzersiz Satış Teklifi Analizi, Temel Yetkinlik Analizi ve GZFT Analizi gibi yöntemlerden yararlanmalıdırlar. Tabii bunları yaparken sektörün ne tür bir değişim geçireceğini ve rakiplerin nasıl bir strateji izleyeceğini de düşünürler. Başarılı inovasyonlara imza atmak için ne gerektiği konusunda kafa yorarlar, yaptıkları işleri ve uyguladıkları stratejileri de geleceğin pazarlarına göre biçimlendirirler. Elbette liderler bunlarla da yetinmez, her zaman pazar araştırması yaparak vizyonlarını teste tabi tutar, senaryo analizi gibi yöntemlerden yararlanarak riskleri belirlemeye çalışırlar.

Tüm bunlardan anlayacağınız üzere liderlerin hem girişimci olmaları hem de dizginleri ele almaları gerekir. Başka bir deyişle liderler sorun çözmeli, daima gelecek odaklı düşünmeli ve asla elde ettikleri başarılarla tatmin olmamalıdırlar.

Liderler, vizyonlarını tam anlamıyla tasarladıktan sonra bunları etkili yani cazip hale getirmeli ve tabiri caizse pazarlamalıdırlar. Peki etkili bir vizyondan kastımız ne? Cevap basit. İnsanların görüp anlayabildiği, hissedebildiği ve en nihayetinde benimseyebildiği vizyonlar etkilidir. Becerikli liderler, önce vizyonlarını insanlara sunarlar, sonra da bu vizyonların gerçekleştiği takdirde geleceği nasıl değiştireceğini net bir biçimde gözler önüne sererler. İnsanlara ilham veren hikayeler anlatırlar ve vizyonlarını herkesin anlayabileceği basit bir şekilde aktarırlar.

Yani liderlik vasfına sahip kişiler, kafalarındaki vizyonları benimsedikleri değerlerle harmanlarlar, böylelikle de yönettikleri kişiler için anlam ifade edebilecek bir şey yaratırlar.

 

2. İnsanlar için motivasyon ve ilham kaynağı olmak

Liderliğin temelinde etkili bir vizyon yatar ve insanlara bu vizyonu gerçekleştirmeleri için gereken motivasyon ve ilham kaynağını sağlamak elbette liderlerin görevidir. Örneğin yeni bir projeye başladığınızda hiç şüphesiz çok isteklisinizdir, dolayısıyla coşkunuzu çevrenizle paylaşır ve doğal olarak insanların desteğini kazanırsınız. Ancak ilk başlarda hakim olan coşku giderek ortadan kaybolur, bundan sonra da vizyonunuzun insanlar üzerindeki tesiri hayli azalır. Özellikle de ekibiniz ya da bünyesinde çalıştığınız şirket söz konusu vizyonu gerçekleştirmek için radikal değişiklikler yapmak zorundaysa maalesef isteksizlik baş gösterebilir. İşte gerçek liderler bu durumun farkına varıp proje süresince canını dişine takarak çalışır, kendi vizyonlarını bireylerin istekleri, amaçları ve hayalleriyle uyumlu hale getirirler.

“İyi de bunu nasıl başarabilirler ki?” derseniz cevap belli: Beklenti Teorisi. Becerikli liderler, iki farklı beklentiyi bir araya getirme kabiliyetine sahiptir. Söz konusu iki beklenti ise şunlardır:

1- “Emekler kaşılıksız kalmaz, yani işin sonunda iyi sonuçlar elde edilir.”

2- “Alınan iyi sonuçlar da mükâfatsız kalmaz.”

İşte bu iki beklenti doğrultusunda insanlar başarıya ulaşmak için ellerinden geleni yaparlar çünkü işin ucunda bir ödül olduğunun farkındadırlar.

Tabii Beklenti Teorisi dışında başka yaklaşımlar da mevcut. Mesela bazı liderler, sahip oldukları vizyonun müşteriler için ne kadar yararlı olduğunu sürekli dile getirerek ekibi motive ederler. Kimi lider de her fırsatta vizyonunu son derece güzel bir şekilde anlatarak ekibine benimsetir.

İşte tam da bu noktada devreye giren önemli bir unsur ise uzmanlığın verdiği güçtür. Zaten insanlar, liderlere baktığında karşılarında birer uzman görürler, bu yüzden de onlara inanır ve hayranlık duyarlar. Liderler kendilerini kanıtlamış kişilerdir, dolayısıyla insanlar onların sözünü dinler ve açtıkları yolda ilerlerler.

Elbette belirtmemiz gereken bir şey daha var. Bazı liderler karizmaları ve nüfuzları sayesinde de insanları etkileyebilir. Örneğin parası olan bir lider, insanlara fazladan prim verebilir ya da gözüne giren kişileri iş hayatında iyi pozisyonlara yerleştirebilir. Lakin aslına bakarsanız gerçek liderlerin bu tür taktiklere çok da sık başvurduklarını söyleyemeyiz.

 

3. Söz konusu vizyonu gerçekleştirmek

Liderliğin bu kısmında yönetim becerilerinden bahsedeceğiz.

Liderler, vizyonlarını gerçekleştirmek için yapılan çalışmaları mutlaka düzgün bir biçimde yönetebilecek kapasiteye sahip olmalıdırlar. Elbette süreci bizzat kendileri yönetebilirler ya da çalışanlarına çeşitli sorumluluklar tayin edebilirler ama neticede önemli olan söz konusu vizyonun başarılı bir şekilde hayata geçirilmesidir.

Tabii bunun gerçekleşmesi için önce çeşitli performans hedefleri belirlenmelidir. Hatta performans yönetimi ve ana performans göstergeleri hakkında kaleme aldığımız makalede de bu hedeflerin nasıl belirlenebileceğinden bahsetmiştik. Vizyon idaresi konusunda Gezinerek Yönetim (MBWA) yaklaşımının da faydalı olabileceğini belirtelim.

Liderler aynı zamanda değişimleri de ustalıkla yönetebilmelidirler. Ancak ve ancak bu vasfa sahip liderler, vizyonlarını hayata geçirmek için gerekli olan değişikliklerin sorunsuz bir şekilde yapılmasını sağlayabilirler. Ayrıca gerçek liderler, elzem değişikleri yapmak amacıyla kilit noktalardaki insanların desteğini nasıl kazanacaklarını da iyi bilirler.

 

4. Hedeflere ulaşmak için iyi bir ekip kurmak ve bireyleri doğru biçimde yetiştirip yönlendirmek

Dönüşümsel liderler, bireylerin ve ekiplerin gelişimine büyük önem verirler. Başarılı bir ekip oluşturmak için liderlerin önce ekip dinamiklerini çok iyi kavramaları gerekir. Söz konusu dinamikleri anlamak için Belbin’in Takım Rolleri yaklaşımı ile Bruce Tuckman’in Oluşum, Fırtına, Düzen ve Performans teorisini incelemenizi önerebiliriz.

Ekip dinamiklerini iyi anlayan lider, ekibin her bir üyesinin söz konusu vizyona ulaşmak için gereken beceri ve niteliklere sahip olmasını sağlar. Bunun için de sürekli olarak ekip üyelerine geri bildirimde bulunur, onların fikirlerini dinler ve hem bireysel hem de ekip bazında performansı artırmak için gerekli yönlendirmeleri yapar.

Ayrıca liderlik vasfına sahip kişiler, başkalarının liderlik potansiyellerini keşfetmek için de gözlerini daima açık tutarlar. Ekip üyelerinin de liderlik becerilerini geliştirerek uzun vadeli başarı elde etme imkanı yaratırlar. Zaten gerçek liderlerden de beklenen bu değil midir?

Not: “Lider” ve “liderlik” kelimeleri, çoğu zaman bir şirket ya da örgütün yönetim kademesini tanımlamak için kullanılır ama bu kullanım maalesef hatalıdır. Evet, yönetim kademesindeki bireyler muazzam yeteneklere sahip olabilir, işlerini düzgün yapabilirler, bünyesinde çalıştıkları kurum için büyük önem teşkil edebilirler. Ancak birey sırf bu vasıflara sahip diye onu lider olarak kabul edemeyiz.

Bu yüzden unvanlarında “lider” kelimesi geçen ya da kendine “lider” diyen kişilere illa lider gözüyle bakmayın. Bu kişiler, gerçek liderler gibi bir “değişim ve dönüşüm” ortaya koyuyorlar mı? İşte biri veya birilerine lider yakıştırması yapmadan önce bilmemiz gereken de bu zaten.

Unvanında lider kelimesi geçen ya da kendini lider olarak tanımlayan kişi veya ekipler tarafından yönetilen bireyler bazen yanılgıya düşerek “Birileri bize liderlik ediyor ve yol gösteriyor. Ne kadar şanslıyız!” diyebilirler. Ancak emin olun sadece lafta lider olan kişi veya gruplar kimseye liderlik edemez. Hatta bu kişilerle gruplar liderlikten hiçbir şey anlamıyor olabilir, bu durumda da ortaya ne bir vizyon çıkar ne de bir ilham kaynağı. Durum böyle olunca uzun vadede ciddi sorunlar yaşanması da oldukça doğaldır.

 

Önemli Noktalar

Liderliğin tanımını yapmak zordur çünkü daha önce de belirttiğimiz gibi bu kavram herkes için farklı şeyler ifade eder.

Dönüşümsel liderlik modelini benimseyen liderler, bir kaptan misali geminin rotasını belirler ve herkesi doğru yöne götürmek için elinden geleni yaparlar. Bu doğrultuda önce insanlara ilham veren bir vizyon yaratır, ardından da ekip üyelerini bu vizyonu hayata geçirmek için motive ederler. Ayrıca hem doğrudan hem de dolaylı olarak vizyonlarının gerçekleştirilme sürecini yönetirler, ekiplerini daha da güçlendirmek için en doğru kararları vermeye gayret ederler.

Tüm bu niteliklere sahipseniz sizi tebrik ediyoruz çünkü iyi bir lidersiniz!

 

İlginizi çekebilir

Liderlikle İlgili Bilmeniz Gerekenler
Steve Jobs’tan Gerçek Liderlik Dersleri
100.000 TL Paranız Olsa Nasıl Yatırım Yapardınız? Hemen Deneyin!
Sadece 695 TL'ye Website Sahibi Olun!
12 bin TL Yatırımla Ayda 70.000 TL Kazanın!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.